BẠC LIÊU

1. Hội Ái Hữu Bạc Liêu, Cali.

Ban Cố Vấn

Nguyễn Thị Thiều - Huỳnh Trung Nghĩa - Nguyễn Sanh Biên - Dương Học Văn - Trần Sỹ Tuấn - Cấn Thanh Tòng - Nguyễn Tuấn - Trần Quang An - Lai Minh Ngôn - Phùng Quang Hòa - Trần Thành - Trần Trương Sén - Nguyễn Văn Hai - Lâm Chánh Ngôn - Châu Viễn.

Ban Chấp Hành

Hội Trưởng: Trương Thị Yến.                                                    

Phó Hội Trưởng Nội Vụ: Nguyễn Minh Hoàng - Bành Tấn Phát.              Phó Hội Trưởng Ngoại Vụ: Trần Hữu Phụng - Võ Quốc Việt.

Phó Hội Trưởng Vùng: 

• San Diego: Mã Tính - Lê Văn Sùng - Huỳnh Ngọc Phong.

• Long Beach: Trần Xuân Mai.

• Los Angeles: Huỳnh N. Hoa - Trương N. Lợi - Nguyễn Thành Thắng.

• Pomona: Võ Quốc Nam - Võ Bạch Yến.

• Orange County: Trần Ðắc Thọ - Lưu Ngọc Phương.

Tổng Thư Ký: Nguyễn Văn Thanh.                                                Phó Tổng Thư Ký: Lâm Hớn Chương.

Thủ Quỹ: Lưu Thành Trung.                                                          Phó Thủ Quỹ: Nguyễn Văn Vui.

Trưởng Ban Báo Chí: Lưu Thành Trung.                                      Trưởng Ban Xã Hội: Châu Minh Hoàng.

Trưởng Ban Thể Thao: Phùng Quang Hòa.                                  Trưởng Ban Văn Nghệ: Bích Hợp.

Trưởng Ban Tiếp Tân: Lâm Ngọc Nguyên.

2. Ðịa Dư.

           Dien tích: 2.485 km2 (971 square miles). Dân số(01/04/1999): 736.325 người. Tỉnh ly: Thị xã Bạc Liêu. Các huyện: Hồng Dân, Vĩnh Lợi, Gía Rai . Dân tộc: Việt (kinh), Hoa, Khmer, Chăm.

Bạc Liêu là một tỉnh đồng bằng sông Cửu Long nằm ở mảnh đất tận cùng của tổ quốc. Phía bắc giáp Sóc Trăng và Cần Thơ, phía đông giáp biển Đông, phía tây giáp Cà Mau và Kiên Giang.

Là vùng đất trẻ được khai mở vào cuối thế kỷ 17 và được phù sa bồi đắp, Bạc Liêu có nhiều cánh đồng lúa bao la. Do hành trình của dòng hải lưu bắc nam, phù sa dồn lại tạo thành những giồng đất cát, nơi đây cây ăn trái sum sê. Bạc Liêu nổi tiếng với những vườn nhãn dài hàng mấy chục km, mà hương vị của nó ít nơi nào sánh được.
Bạc Liêu không có núi mà chỉ có một số vồng đất cao bên đồng bằng thấp với nhiều kinh rạch chạy khắp tỉnh. Các kinh rạch quan trọng là kinh Cà Mau: Giá Rai, sông Cổ Cò, sông Gành Hào, kinh Quan Lộ - Phụng Hiệp, kinh Quan Lộ - Bạc Liêu, kinh Quan Lộ - Giá Rai, kinh Trèm - Hộ Phòng, kinh Gành Hào - Giá Rai, kinh Canh Dền - Quan Lộ, rạch Trà Niên...

Con kinh đào Cà Mau - Giá Rai quan trọng hơn cả, từ Cà Mau chảy suốt đến tận sông Vĩnh Lợi nối vào sông Cổ Cò, rồi chia làm hai nhánh, một nhánh rẽ lên Sóc Trăng, nhánh còn lại chảy ra cửa Mỹ Thanh. Đây là con kinh huyết mạch chuyên chở lúa gạo và hải sản từ Bạc Liêu lên Sài Gòn.
Thị xã Bạc Liêu được xây dựng bên rạch Bạc Liêu, cách biển 10 km (6 miles), là trung tâm lúa gạo và đầu mối giao lưu trong và ngoài tỉnh. Từ Bạc Liêu đi Sài Gòn 280 km (175 miles), đi Sóc Trăng 50 km (31 miles), đi Cà Mau 69 km (43 miles).

Đất đai Bạc Liêu màu mỡ, dân cư đông đúc, chủ yếu sống bằng nghề trồng lúa, hoa mầu, cây ăn trái, đánh bắt hải sản và nghề làm muối. Khí hậu Bạc Liêu có hai mùa: Mùa khô từ tháng Mười Một đến tháng Chín, nhưng các tháng Tư và Năm thường có mưa; mùa mưa chính thức từ tháng năm đến tháng Mười

Thời nhà Nguyễn, thế kỷ 18, Bạc Liêu thuộc phủ Bãi Xâu, tỉnh An Giang. Bạc Liêu được thành lập muộn hơn các tỉnh Nam kỳ khác. Tiểu khu Bạc Liêu được hình thành từ cuối năm 1882 do thống đốc Le Mery de Villers ký nghị định lấy một phần đất của hai tiểu khu Sóc Trăng và Rạch Giá.

Ngày 20/12/1989, toàn quyền Paul Doumer dổi tiểu khu thành tỉnh Bạc Liêu. Bạc Liêu đã có một vị trí khá quan trong trong chiến lược khai thác và xây dựng của người Pháp. Bạc Liêu vốn là xứ của một số đại điền chủ Nam kỳ lục tỉnh, mà đến nay vẫn còn khá nhiều dinh thự, biệt thự theo lối kiến trúc phương Tây đã tạo cho Bạc Liêu một dấu ấn riêng rất thú vị.

3. Sử Lược.

3a. Nguồn gốc địa danh Bạc liêu.  Có 2 thuyết, (1) cứ theo giọng nó của người Hoa gốc Triều châu "Pô Léo" có nghỉa là thôn xóm nghèo nàn, nơi mà đa số dân sống về nghề hạ bạc như chài lưới, đánh cá. Từ đó hai tiếng Pô Léo được dịch ghỉa và phát âm theo Hán Việt là Bạc liêu. (2) theo thuyết nầy, địa danh có xuất sứ từ hai tiếng "Pó léo": Pó là đồn lính, "Léo" là người Lào, theo đó, ngày xưa tại vùng ấy có đồn lính do người Lào trấn thủ.Thoạt biết qua, có sự ngờ vực vì trên lãnh thổ Chân Lạp làm sao có quân lính Lào trấn đống. Tuy nhiên sau khi nghiên cứu sử liệu, có dữ kiện người Lào sinh sống tại Chân lạp. Vào năm Canh Thìn, tức 1700, tại quốc gia Lào có xẩy ra nội loạn. Viên quan cai trị tại Nakhône, là Nan Tharat tiếm ngôi vua khiến hoàng gia và rất nhiều quân dân phải chạy tỵ nạn sang Chân lạp. Họ bị chính quyền địa phương cô lập nơi một làng thuộc tỉnh Bati. Lại nửa, vào năm Ất Dậu, 1705,  tức vào năm thứ 14 trị vì của Hiền Tông Nguyễn Phúc Chu (1691-1725) có độ 5 ngàn người Lào tại Viên chanh bị xua đuổi khiến phải chạy qua Chân lạp, rồi cũng bị cô lập nơi một làng gần với nhóm đã qua hồi 5 năm trước đây. Vào năm Mậu Tý 1708, 2 nhóm nầy kết họp, phản đối chính sách hà khắc của chính quyền Chân lạp địa phương. Họ yêu cầu được sự hổ trợ của vị vua Chân lạp vốn đã bị mất ngôi trước đây là Nặc Yêm. Nặc Yêm liền lãnh đạo lực lượng Lào nầy, lại còn hô hào quân dân Chân lạp hưởng ứng, nhứt là dân tại các bộ lạc thuộc các tỉnh phía Bắc như là Angkor, Kompong thom, đồng thờo cho người sang xin Nguyễn Phúc Chu đưa quân sang tiếp viện. Ðễ d0ối phó vua Chân lạp tại nhiệm là Nặc Thâm bèn cầu viện Xiêm la. Tuy nhiên vào thờoi Pháp thuộc, người Pháp gọi vùng Bạc liêu bằng danh từ "Pecherie" hoặc "Chaume". Như vậy thuyết thứ nhất có vẽ đúng hơn. Một quận do một vị Tổng đốc cai trị. Như vậy, vào thời bấy giờ, đẳng cấp hành chánh quận lớn hơn tỉnh, khác hẳn ngày nay. Têb 3 quận ấy là Ðinh Biên, Long Tường, An Hà. Vùng đất Bạc liêu vẫn thuộc tỉnh Hà tiên.

3b. Thời Pháp thuộc: 1862-1954. Sau khi chiếm 3 tỉnh miền Ðông, Gia định, Biên hòa , Ðịnh tường, vào năm Nhâm Tuất 1862 và 3 tỉnh miền Tây, Vĩnh long, An giang, Hà tiên, vào năm Ðinh Mão 1867, đễ làm thuộc địa, Pháp lần lượt chia ra làm 21 tỉnh. Vào thời ấy mổi chử đầu của tên 21 tỉnh ấy được viết ghép thành một bài có âm điệu (không hẳn là bài vè), gồm 7 câu, mổi câu 3 chử và được phổ biến tại các trường tiểu học ở khắp miền Nam Việt nam. "Gia Châu Hà - Rạch Trà Sa - Bến Long Tân - Sóc Thủ Tây - Biên Mỹ Bà - Chộ Vĩnh Gò - Cần Bạc Cấp". Tỉnh Bạc liêu được thành lập vào năm Nhâm Ngọ 1882.

3c. Thay đổi hành chánh: vào thời Pháp thuộc, tỉnh bạc liê, từ ngày thành la76p được đặt dưới quyền cai trị của một người Pháp, tên là Lamothe de Carrier. Lúc bấy giở chỉ có 2 quận: Vĩnh lợi và Cà mau. Ðến năm Giáp Thìn, 1904, do sự phân ranh, Bạc liêu có 3 quận: Vĩnh lợi, Cà mau và Vĩnh châu. Ðến năm Giáp Dần 1914, một phần đất của quận Cà mau, và một phần đất củ tỉnh lỵ Bạc liêu được tách ra đễ trở thành quận thứ tư với tên là Giá rai. Diện tích của mổi quận và của toàn tỉnh vào thời bấy giờ như sau:

Tổng cộng: 705.003 ha (mẫu tây). Như vậ tỉnh Bạc liêu chiếm độ 1/8 diện tích miền Nam Việt nam vào lúc bấy giờ. Vào năm Ðinh Hợi, 1947, Bạc liêu có sự thay đổi như sau: quận Phước long được sáp nhập từ Rạch giá, quận Cà mau được tách ra đễ trở thành  1 tỉnh riêng va do đó tỉnh Bạc liêu có 4 quận, Vĩnh lợi, Vĩnh châu, Giá rai và Phước long.

3d. Thời VN Cộng hòa. Ðến năm Bính Thân, 1956, với mục đích xóa bỏ tàn tích của chế độ thực dân, do sắc lệnh số 143-NV, ngà 22/10/1956, tỉnh Bạc liêu với 4 quận nêu trên và tỉnh Sóc trăng được sáp nhập đễ trở thành tỉnh mới là Ba xuyên. Còn tỉnh lỵ Bạc liêu trở thành quận lỵ Vĩnh lợi. Ðến năm Tân Sửu, 1961, do Nghị định số 244-NV, ngày 24/12/1961, quận Phước long được tách ra khỏi tỉnh Ba xuyên đễ trở thành một quận của tỉnh mới là Chương thiện. Ðến năm Giáp Thìn, 1964, vì nhu cầu ích lợi của dân chúng, do sắc lệnh 245-NV ngày 8/9/1964, tỉnh Bạc liêu được tái lập, gồm 4 quận củ, có tất cả 5 tổng, 17 xã. Bốn quận là, Vĩnh lợi, Vĩnh châu, Già rai, lấy lại của Ba xuyên và Phước long lấy từ Chương thiện.

3e. Quận, diện tích và xã thuộc Bạc liêu:

4. Bạc liêu: Dấu chân của những người khẩn hoang. (Phan Trường Giang).

Lịch sử khẩn hoang miền đồng bằng châu thổ sông Cửu long là sự nối tiếp lịch sử mở mang bờ cõi dài dặc của tổ tiên nước Việt tiếp diễn đã hàng bao thế kỷ. Bạc liêu, rồi tiếp đó là mũi Cà mau là nơi giữ lại những dấu chân ở mãnh đất tận cùng đất nước, mà mũi Cà mau như "ngón chân cái của bàn chân vạn dậm còn dính đất phù sa..." đang mổi ngày một tiến ra phía biển. Những người đầu tiên đặt chân đến Bạc liêu khẩn hoang vào cuối thế kỷ 17 đến đầu thế kỷ 18. Lúc bấy giờ Bạc liêu còn là một vùng hoang vu, nê địa: Chèo ghe sợ sấu cắng chưn, Xuống bưng sợ đỉa, lên rừng sợ ma. Tuy nhiên, những người khai khẩn đã nhận thấy vùng đất nầy có 2 phương thế thuận lợi đễ sinh sống: (1) nằm gần bờ biển, thuận tiện cho ngư nghiệp và làm ruộng muối; (2) đất đai do phù sa bù đấp "phì nhiêu thành mậu, trồng trọt thứ gì cũng đắc lợi". Theo sử sách ghi lại, thì những người tiên phong đến khai phá là người Khơ-me, từ miệt Sóc trăng, Trà vinh qua, và những người Tiều tới. Với sở trường của họ, người Triều châu lập ra những cơ sở đánh cá và trồng tỉa hoa màu trên những cồn cát dọc theo bờ biển Nam hải. Cũng có một số ít người Hoa kiều thử làm ruộng muối.

Năm 1740, Bạc liêu còn là huyện Trấn Di nằm trong nguồn máy thuộc trấn Hà tiên do cha con nhà họ Mạc làm Tổng Binh Ðại Ðô Ðốc. Phải trải qua 142 năm, đến năm 1882, cái tên Bạc liêu mời được đặt chính thức. Ðến nay, danh xưng Bạc liêu cũng vừa tròn 100 tuổi. "...Họ Mạc vốn người Việt gốc Hoa, nên lúc Hà tiên còn thời kỳ phồn thịnh, những người Trung hoa ở Phúc kiến, Hải nam, Quảng Tây, Quảng đông... vì chống lại nhà nước phong kiến Mãn Thanh, bị săn đuổi phải trốn sang Hà tiên ngày một đông. Do đó, đến đời Tổng binh Mạc thiên Tích, đoàn người lưu vong ấy dần dần được di dân tới huyện Trấn Di, đễ khai hoang, lập ấp, nhiều nhất là người Triều châu. Chính vì vậy, chiếm gần hết guồng máy sinh hoạt ở Bạc liêu. Và cho dù họ là con cháu Mạc Cửu, hay là những người đã từng đi theo Dương Ngạn Ðịch và Trần Thắng Tài, hay cho dù họ là những di dân từ những năm 30 hay 40 của thế kỷ nầy, thì họ đều là những nạn nhân của sự chèn ép chính trị vá áp bức kinh tế của nhà nước phong kiến Trung Hoa. Họ đã tìm được ở Việt Nam một quê hương mới. Và do vậy, địa danh Bạc liêu được hình thành cũng nên được hiểu theo quan điểm khách quan xuất phát từ địa điểm lịch sử cụ thể của nó.

Bạc liêu đọc theo tiếng Huê kiều, giọng Triều châu là "Pô Léo". nghỉa là xóm nghèo, làm nghề hạ bạc. Mộ thuyết khác cho rằng "Pô" là bót đồn, "Léo" là Lào theo tiếng Cao miên, vì trước khi người Huê kiều đến sinh sống, nơi đây đã có một đồn binh do người Lào chiếm đóng. Người Pháp đã dịch tiếng "Pô Léo" là "Pêcherie - Chaume", (nơi đánh cá - Cỏ tranh), bởi vì một đặc điểm nữa của Bạc liêu là có nhiều cỏ tranh mọc thành từng vạt dọc theo những triền đất pha cát. Do phù sa cứ bồi đấp mãi mãi, đến nay những ruộng muối nằm kề bên thị xã Bạc liêu ngày xưa đã nhường chổ cho những khu dân cư đông đúc, mà lấn dân ra phía biển Nam hải đến 3-4 cây số ngàn. Và những khu dân cư làm nghề hạ bạc nay cũng đã bỏ xa tỉnh lỵ cũ hàng 6-7 cây số tính theo đường chim bay, sống thành làng như những chiến lũy với những cây mấm, cây đước - đội quân tiên phong đi mở đất. Ðó là hình ảnh của mọt cuộc di dân, mở mang bờ cõi từ ngàn xưa của cộng đồng dân tộc Việt.

5. Còn chăng một hồn phố củ.

Với những người dân Bạc liêu tha hương, bao giờ hoài vọng về nơi chôn nhau cắt rốn của mình, họ cũng nghĩ ngay đến những dãy phố xưa rêu phong, với một nhịp sống yên ã, trầm mặc. Còn khách thập phương khi đến với Bạc liêu - một địa danh đã gắng với danh xưng Công tử Bạc liêu - nếu không có những tòa nhà Tây uy nghiêm của những "Ông Hội", Ông Huyện, một thuở, liệu họ có chịu trở lại lần thứ hai không ? Quần thể kiến trúc nhà Tây xưa ở Bạc liêu có điểm độc đáo là nó mang một phong cách, một sắc thái riêng biệt. Không Âu hóa như Ðà lạt, không hoành tráng như Sài gòn, Hà nội, quần thể nhà Tây ở Bạc liêu nhìn bao quát thì rất Tây, rất cách tân, thế nhưng nó hòa hợp đến lạ kỳ với dòng sông nước lớn, nước ròng đỏ ngầu phù sa đậm chất Nam Bộ. Chẳng vậy mà ngay từ năm 1882, quan chủ tỉnh Lamothe de carrier, đã tiên đoán: "..Hiện tại Bạc liêu chưa ra gì nhưng trong tương lai sẽ nhanh chóng trở thành một thành phố lớn nhất của Nam kỳ sau Sài gòn..." . Và chính quyền của Ông ta hồi đó đãtiêu tốn ngay 40 ngàn đồng đễ xây cất dinh thự, công sở. Ðó chưa kễ đến đại địa chủ Trần trinh Trạch, Huyện Sổn.. vào đầu thế kỷ nầy đã chi bao nhiêu thiên, bao nhiêu lẫm lúa đẫm mồ hôi của tá điền cho những danh thự riêng. Quần thể nầy đã là một vốn quý thuộc hệ sinh thái nhân văn mà nhiều nơi khác khi xây dựng một chương trình Du lịch sinh thái - Ecotourism, không thể nào có được.

Thế nhưng quần thể nầy đã và đang bị xâm hại trầm trọng. Sừng sững trước mặt tiền hai ngôi nhà xưa bề thế nhất của Huyện Sổn và Công tử Bạc liêu, hiện thuộc quyền quản lý của Bảo tàng Bạc liêu và Trung tâm Thể dục Thể thao (?), thế nhưng lại là một cửa hàng bán vật liệu xây dựng với nào lu, gạch, cát, đá...hết sức nhếch nhác. Những cánh cửa sắt đồ sộ bằng thép đúc vẫn còn logo riêng chứng tỏ sản xuất tại Pháp cách đây non trăm năm đang hoen gỉ vì sự lãng quên. Những phòng tập tạ, tập bóng bàn đã làm cho nột thất những ngôi nhà nầy thêm hư hại nghiêm trọng. Những cánh cửa bằng gỗ lim, những phù điêu quanh gờ tường ngày xưa, nay cũng không còn. Những ngôi biệt thự kiểu Tây được xây dựng bởi kiến trúc sư Việt nam từng được Pháp đào tạo tại Trường Mỹ thuật Hà nội, cũng cùng chịu số phận. Các cơ quan được giao tiếp quản những ngôi nhà nầy làm trụ sở, đã tranh thủ nhửng không gian còn trống, chấp vá thêm phòng ốc đễ làm việc. Một khoảng không gian trống làm sân thượng của biệt thư luật sư Lý bình Huê - nay là trụ sở báo đảng địa phương - đã mất đi, thay vào đó một khối hộp vuông vức, không còn tính thẩm mỹ. Trước đó ngôi nhà mang nét kiến trúc chân phương nầy đã bị án ngữ bởi một dãy phòng làm việc thô kệch khác vừa được xây thêm của Cục Thống kê tỉnh. Nhửng kiểu xây cất vô tội vạ, không xem xét đến tính thẩm mỹ của một quần thể như vậy đang diễn ra ở Bạc liêu. Ðau lòng nhất là ngôi nhà Biện lý Tòa án củ ở góc đường HHT, nay đã bị san thành bình địa. Một số quan chức địa phương lý giải rằng do không có tiền tôn tạo. Ngôi nhà nầy tuy có phần hư hỏng, đổ nát, thế nhưng rêu phong của năm tháng bám đầy quanh đó, những rể cây đa kết đầy quanh bốn gờ tường, đã làm say lòng biết bao nhiêu tay nhiếp ảnh. Nó trở nên một hồn phố không dễ gì có được, và tại sao cứ phải cứng nhắc khi cho rằng phải đủ tiền tôn tạo đến mức ở được mà lẽ ra ngôi nhà nầy chỉ cần nâng mái, dọn cỏ đã trở thành một cảnh xưa rất cần cho du khách. Một nhà sử học cho rằng những di tích mang giá trị vật chất như kiến trúc, đình chùa... là tối cần thiết cho việc nghiên cứu lịch sử của một vùng đất nào đó. Việc qui hoạch đô thị lẽ ra phải có một tầm nhìn ít nhất cũng phải ba bốn chục năm sau. Sau nầy, khi cần phục hưng những nét xưa như vậy của Bạc liêu, có còn kịp và có được hay không ?