Thuốc giãi độc cá nóc.

Thái Hà.

Trong vòng nửa tháng đầu năm 2003 đã có tới gần 10 người tử vong do ngộ độc cá nóc (NĐCN) trên phạm vi cả nước. Dường như con số 23 người thiệt mạng vì cá nóc trong năm 2002 vẫn chưa đủ để cảnh tỉnh những người "thích đùa". Nhiều vụ ngộ độc do cá nóc làm cả một gia đình tử vong hoặc chỉ còn 1-2 người sống sót. Nguyên nhân phần lớn là biết độc nhưng vẫn cứ ăn. Số còn lại do không phân biệt được cá nóc với các loại cá khác, đặc biệt là cá nóc khô, cá nóc đã được chế biến. Chính vì vậy, ngộ độc do cá nóc khô, cá nóc đông lạnh, chả cá nóc thường xảy ra vào tháng trước và sau Tết âm lịch. NĐCN tươi thường xảy ra tại các tỉnh ven biển, vào mùa cá nóc (từ tháng 3 đến tháng 10, nhiều nhất là từ tháng 4 đến tháng 7).

Hiện nay, Việt Nam vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và phòng ngừa NĐCN để cung cấp rộng rãi cho người tiêu dùng. Tuy nhiên từ năm 1999 tới nay, các bác sĩ tại Khoa Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) thường xuyên sử dụng loại thuốc có tên gọi Antipois làm từ than hoạt nhũ để điều trị cho bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm, đặc biệt là NĐCN. PGS- TS Nguyễn Thị Dụ, Trưởng khoa Chống độc, tác giả của thuốc Antipois, nói: "Antipois là thuốc uống dạng nước dành cho những bệnh nhân bị ngộ độc thực phẩm, thuốc trừ sâu, các loại hoá chất, thuốc, v.v...". ở nước ta, dùng than hoạt trong ngộ độc cấp đường tiêu hoá có từ hàng chục năm nay. Song, do chưa thông dụng, nhiều tuyến y tế cơ sở chưa có than hoạt và cũng chưa biết cách dùng than hoạt. 

Trước thực trạng đó, Khoa Chống độc đã nghiên cứu theo công thức của Mỹ và sản xuất loại than hoạt nhũ phối hợp với Sorbitol. Than hoạt có tác dụng hấp thụ các chất độc. Bởi vậy, trong trường hợp bị ngộ độc, nếu uống Antipois ngay trong vòng 1 đến 3 giờ sẽ có tác dụng rất tốt. Những bệnh nhân bị NĐCN thường rơi vào trạng thái liệt rất nhanh. Do đó, nếu được uống thuốc Antipois kịp thời sẽ có tác dụng giữ chất độc lại trong dạ dày, ngăn chất độc vào máu và đến các các cơ quan nội tạng khác gây nguy hiểm tới tính mạng. Nhưng do than hoạt có nhược điểm dễ gây táo bón nên các bác sĩ Khoa Chống độc đã chế thêm thuốc nhuận tràng Sorbitol nhằm giảm nguy cơ gây táo bón của loại hỗn hợp than hoạt này qua đường tiêu hoá. Sorbitol là loại đường có vị ngọt nên rất dễ uống, nhất là với trẻ em.

Trên thị trường, than hoạt được bán dưới dạng viên nén hoặc bột đóng gói trong túi nylon loại 5mg/túi. Tuy nhiên, trường hợp bị ngộ độc và NĐCN - một loại ngộ độc cấp, việc pha chế than hoạt nhũ dạng bột rất mất thời gian, bệnh nhân khó uống, dễ nôn, gây biến chứng sặc vào phổi. Nếu bơm than hoạt vào cơ thể bằng đường xông dễ làm than hoạt lắng hoặc gây táo bón do không uống thuốc nhuận tràng. Antipois là dạng thuốc nước, đựng trong chai nhựa 100ml, rất thuận tiện khi sử dụng tại gia đình cũng như trường học. Đặc biệt, đối với ngư dân đánh bắt cá xa bờ nên thường xuyên có những chai thuốc Antipois để cấp cứu kịp thời nếu xảy ra ngộ độc và không thể tới các cơ sở y tế. 

Khó khăn là ở chỗ, Antipois vẫn chưa phổ biến rộng rãi trên thị trường do chưa được cấp giấy phép sản xuất. Theo PGS-TS Nguyễn Thị Dụ, trong thời gian tới, nếu được Bộ Y tế cấp giấy phép lưu hành, BV Bạch Mai sẽ hợp tác với Công ty Dược Vinapharm để sản xuất thuốc Antipois. Khoa Chống độc mới sản xuất rất hạn chế thuốc Antipois nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng của Khoa. Một số cơ sở y tế tại Hà Nội đã liên hệ với Khoa để đưa Antipois vào điều trị ngộ độc. Chi phí sản xuất 1 chai Antipois tại khoa Chống độc hiện nay là 20.000 đồng. Nếu sản xuất hàng loạt, số tiền này sẽ giảm đi rất nhiều. Trong thời gian qua, Khoa Chống độc đã áp dụng than hoạt nhũ có Sorbitol (bảo quản trên 6 tháng) cho hàng trăm bệnh nhân ngộ độc cấp đường tiêu hoá, nhất là NĐCN, hạn chế ngộ độc nặng cũng như giảm số lượng ngộ độc nhẹ tới bệnh viện.

Ðồng Tháp: Sạt lở sông Tiền

Nguyễn Thi.

Ngày 13/12/2002, tại bờ sông Tiền thuộc khu vực ấp 3, xã Thường Phước II, huyện Hồng Ngự (Đồng Tháp) đã xảy ra vụ sạt lở nghiêm trọng. Trên 3.000 m2 đất dọc bờ sông bị nước cuốn trôi, có nơi lở sâu vào đất liền hàng chục mét. Rất may, không có thiệt hại về người, nhưng 17 hộ dân sống dọc bờ sông phải dỡ nhà khẩn cấp, tài sản bị mất. Trên 50 hộ nữa có nguy cơ bị sạt lở buộc phải di dời ngay.

Vụ sạt lở này diễn ra khá phức tạp, đất lở sâu và nhanh, vết đất vừa bị xé là biến mất ngay, khiến nhiều hộ không kịp trở tay tháo đọn nhà cửa. Nhiều đồ đạc bị chìm, nước cuốn trôi. Những hộ khác thấy có nguy cơ liền huy động nhân công tháo dọn nhanh nhà cửa, di chuyển đồ đạc vừa xong thi nền nhà cũng biến mất.

Đã từ lâu, cứ sau mùa lũ, người dân sống 2 bên bờ sông Tiền, sông Hậu xem việc sạt lở đất là chuyện thường và cuộc sống của những gia đình này thực hiện theo phương châm "lở đến đâu dời nhà lùi dần vào đến đó". Mặc dù chính quyền địa phương nhiều lần nhắc nhở, động viên, giúp đỡ tìm nơi an toàn để ổn định cuộc sống, bảo toàn tính mạng, nhưng xem ra kém hiệu quả. Một số ít hộ đã di dời về nơi ở mới tạo lập cuộc sống ổn định lâu đài, còn lại số đông vẫn bám trụ với lý do di dời sẽ gặp khó khăn, không có điều kiện sinh sống (nghề sông nước). Từ năm 1998 đến năm 2001, với sự hỗ trợ của Trung ương, tỉnh Đồng Tháp thực hiện di dời được 3.435 hộ đến nơi ở mới an toàn, ổn định cuộc sống lâu dài, tổng kinh phí 2,748 tỷ đồng. Riêng năm 2000 và 2001, tỉnh có 1.829 hộ được Nhà nước hỗ trợ di dời với mức 2 triệu đồng/hộ từ nguồn vốn hỗ trợ khẩn cấp lũ lụt.

Nhìn chung, công tác di dời hộ dân vùng bị sạt lở trong nhiều năm qua ở Đồng Tháp luôn có sự nỗ lực của nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều huyện, xã đã chủ động đối phó với mọi tình huống khi sạt lở xảy ra, với phương châm "4 tại chỗ" không để thiệt hại về người, hạn chế thiệt hại về tài sản, hàng nghìn hộ đã có cuộc sống tốt nơi ở mới. Tuy nhiên, quá trình thực hiện di dời còn gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc do tập quán sinh hoạt, điều kiện sinh sống của người dân ven sông, kinh phí hỗ trợ di dời còn hạn hẹp, thiếu đất thổ cư để cấp phát;  người dân thiếu vốn tạo lập cuộc sống nơi ở mới...

Theo khảo sát của ngành chuyên môn và dự báo tình hình sạt lở trên tuyến sông Tiền, sông Hậu ở tỉnh Đồng Tháp từ nay đến 2005, tổng chiều dài có nguy cơ sạt lở trên 87 km, tổng diện tích có khả năng bị mất do sạt lở lên đến trên 304 ha, bao gồm 8 huyện, thị trải rộng trên 35 xã, phường, thị trấn trong tỉnh và 5.050 hộ đang sinh sống trong hành lang nguy cơ sạt lở. Hiện nay, nước lũ ở Đồng Tháp đã rút, mực nước các sông đang cạn dần, cho đến mùa mưa, tình hình sạt lờ bờ sông chắc chắn sẽ tiếp tục xảy ra với quy mô và mức độ nguy hiểm không thể lường trước được. Mặc dù tỉnh Đồng Tháp đã có kế hoạch di dời hộ sạt lở đến nơi an toàn giai đoạn 2002-2005 và nhiệm vụ đặt ra hàng năm, nhưng trước mắt cần có giải pháp và biện pháp mạnh giúp các ngành chức năng và từng địa phương thực hiện tốt kế hoạch di dời hộ dân vùng có nguy cơ sạt lở và nguy hiểm trước mắt.