Ô nhiễm nguồn nước gây thiệt hại lớn

Mới đây tại kênh Tây, khu vực lòng hồ Dầu Tiếng, tỉnh Tây Ninh hiện tượng cá Điêu Hồng chết hàng loạt, ước tính ban đầu của các ngành chức năng tỉnh Tây Ninh gần 70 tấn cá chết, tổng thiệt hại hơn 1 tỷ đồng. Nguyên nhân được xác định do ô nhiễm nguồn nước. Khi các cơ quan chức năng thông báo đóng nước toàn bộ để nạo vét, sửa chữa các tuyến kênh định kỳ. Tuy rằng hiện tượng cá chết cũng có xảy ra, nhưng chưa nhiều, mức độ thiệt hại không đáng kể, nhưng các chủ bè cá vẫn không có các biện pháp để giải quyết nên khi  hồ Dầu Tiếng đóng nước, các tuyến kênh chính không còn nước để tự chảy dẫn đến tình trạng cá nuôi trong bè chết hàng loạt. Hàng chục hộ dân nơi đây lâm vào tình trạng phá sản. Đây là công trình thuỷ nông lớn nhất nước, với diện tích hơn 27.000 ha mặt nước trải dài trên địa bàn huyện Dương Minh Châu với hệ thống kênh mương chằng chịt đây là nguồn tưới tiêu cho hàng ngàn ha đất nông nghiệp. Tận dụng nguồn nước sẵn có, hàng chục hộ nông dân địa phương và các khu vực lân cận đã thử nghiệm nuôi cá bè trong lòng hồ, trên các tuyến kênh, các bãi vật liệu từ công trình thuỷ lợi Dầu Tiếng xung quanh khu vực bờ hồ.

Đầu tiên chỉ một vài hộ mạnh dạn thử nghiệm. Khi thành công và chỉ trong thời gian ngắn đã thu hút hơn 120 hộ với gần 60% nuôi cá lóc trong ao và hơn 40% nuôi cá điêu hồng trên bè, tập trung ở các xã Phước Minh, Lộc Ninh.

Không chỉ nuôi cá điêu hồng trong lòng hồ, lợi dụng dòng nước tự chảy, dọc theo các tuyến kênh Tân Hưng, kênh Tây khu vực ngoài lòng hồ cũng đã được tận dụng triệt để. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng nguồn nước và hạn chế tốc độ dòng chảy.

Các ngành chức năng đã nhiều lần lên tiếng nhưng thực sự chưa kiên quyết, cái lợi trước mắt quá lớn đã thu hút ngày càng nhiều hộ đổ tiền đổ của, bỏ công sức nuôi trồng. Theo khảo sát ban đầu, tính tới thời điểm xảy ra sự cố trên tại đây đã hình thành những làng nuôi cá tự phát với hơn 300 bè, hàng năm cung cấp cho thị trường gần 10.000 tấn cá qua đó tạo việc làm cho hàng trăm lao động. Từ hiệu quả này, tỉnh dự kiến quy hoạch 5.000 ha mặt nước hồ Dầu Tiếng triển khai các bước phát triển nghề nuôi trồng thuỷ sản.

Khắc phục tình trạng trên Chi cục thuỷ lợi tỉnh Tây Ninh vừa đồng ý cho những hộ dân đã hành nghề nuôi cá trước đây được dời vào bên trong lòng hồ tiếp tục việc nuôi cá. Tuyệt đối không cho phát sinh thêm những bè cá khác. Riêng khu vực bên ngoài lòng hồ Công ty khai thác thuỷ lợi Dầu Tiếng sẽ có quy định cụ thể. Vậy nhưng, trong lúc các ngành chức năng vẫn chưa có những quy định, quy hoạch cụ thể, các chủ bè cá đã bắt tay làm lại từ đầu, tại nơi vừa xảy ra thiệt hại, trong khi chưa có một giải pháp hữu hiệu.

Ngày 3/ 5/ 2003  10:44:37 AM

Quyền sở hữu quốc gia về tài nguyên sinh học

ĐBSCL chiếm hơn 90% lượng gạo và 51% thuỷ sản xuất khẩu (XK) của cả nước, trong đó cá ba sa, cá tra, tôm sú, gạo thơm... đang có nhiều ưu thế. Song, VN vẫn chưa có chương trình nghiên cứu nào ở cấp độ phân tử để chứng minh quyền sở hữu quốc gia (SHQG) về tài nguyên sinh học (SH) khi hội nhập AFTA.

Gene tạo mùi thơm của gạo Thái Lan bị "đánh cắp" là bài học nhãn tiền. Hiện có ít nhất là 7 tổ chức nước ngoài nghiên cứu về cá basa, cá tra và tôm sú. Điều gì sẽ xảy ra nếu một Cty xuyên quốc gia liên kết với một Cty ở nước láng giềng đăng ký quyền sở hữu quốc gia và khai thác nguồn lợi này trong khi chúng ta chưa chuẩn bị đủ chứng cứ khoa học (KH)?
Nhận thức tầm quan trọng của vấn đề, Kiên Giang là tỉnh đầu tiên đầu tư 250 triệu đồng cho Viện Nghiên cứu và Phát triển công nghệ sinh học (NC&PTCNSH), Trường Đại học (ĐH) Cần Thơ thực hiện đề tài nghiên cứu về tính đa dạng SH và chẩn đoán bệnh đốm trắng, bệnh đỏ thân đầu vàng cho tôm nhằm có đủ chứng cứ KH đăng ký "tác quyền sinh vật", đồng thời ngăn chặn 95% nguyên nhân gây tôm chết hàng loạt ở các nước Châu Á và vùng ven biển ĐBSCL. Công trình triển khai từ giữa năm 2002, do GS-TS Trần Phước Đường làm chủ đề tài, dự kiến vào tháng 5 này sẽ tổ chức chuyển giao công nghệ. PGS-TS Nguyễn Văn Bá - Phó Giám đốc viện - còn cho biết thêm: "Chúng tôi vừa được NAFIQACEN đề nghị xác định gene con cá cơm ở vùng biển Phú Quốc, phục vụ đăng ký thương hiệu cho loại nước mắm nổi tiếng của VN".
Tiếp nối Kiên Giang, Đồng Tháp vừa triển khai đề tài ứng dụng CNSH trong nhận diện và phân loại giống xoài nhằm quản lý tốt nguồn gene, tạo chứng cứ KH khi đăng ký thương hiệu và chống hàng giả trong hoạt động SXKD cây giống. Nhu cầu đang lớn dần... TS Hà Thanh Toàn - Giám đốc Viện NC&PTCNSH - nhấn mạnh: "Một trong những chức năng của viện là quản lý chất lượng ở mức độ phân tử các loại giống cây trồng, vật nuôi, sản phẩm sau thu hoạch, thực phẩm chế biến... nhằm  phát hiện tác nhân gây bệnh, dư lượng hoá chất trong sản phẩm, phục vụ đăng ký thương hiệu hàng hoá và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Để thực hiện được điều đó, cần phải có một trung tâm kiểm nghiệm SH". 
Ý tưởng này được Trường ĐH Cần Thơ ủng hộ tận tình: Giao hẳn cho viện một khu nhà 2 tầng và chính thức đề nghị Bộ GDĐT phê duyệt dự án đầu tư hơn 68,2 tỉ đồng để nâng cấp, xây mới 5 phòng thí nghiệm hiện đại, ngang tầm các nước trong khu vực về: Vi sinh vật, công nghệ tế bào, sinh hoá - sinh học phân tử, công nghệ sinh học thực phẩm và tin sinh học. Trước mắt, phòng thí nghiệm vi sinh vật đã được đầu tư 3,58 tỉ đồng.
Trên màn hình máy tính ở phòng thí nghiệm SH phân tử, "phổ diện điện di" của xoài cát Hoà Lộc hiện ra không khác gì mã vạch hàng hoá trong siêu thị. Chủ nhân của cây xoài được công nhận là cây giống quốc gia này muốn chứng minh những cây khác trong vườn cũng có chung nguồn gene. Chỉ sau vài giờ, hàng loạt "mã vạch" giống hệt nhau xuất hiện. Từ nay, ông đã có chứng cứ KH để khẳng định "cả vườn đều đạt chuẩn quốc gia". Ở VN, còn biết bao cây trồng, vật nuôi đang cần "mã vạch"!  Lê Vũ Tuấn