10 ngày, lũ dâng 1 thước nước tại Tân Châu, An Giang

So với các huyện đầu nguồn, thị trấn Tân Châu là nơi bị tấn công quyết liệt nhất. Hiện nay, công viên trước UBND huyện đã biến mất, theo ông huyện sẽ di tản?
Không, chúng tôi  không thể lùi được nữa. Hiện nay, công trình bờ kè được triển khai. Sau khi thay đổi thiết kế, việc đóng cọc, thả bao cát tạo mái,  dằn rọ đá... tình hình đã được cải thiện trên tuyến dài 370m. Đoạn trước UBND huyện nước chảy nhẹ, vùng chảy xiết đã đưa ra xa hơn. UBND tỉnh và BQL 419 vừa kiểm tra tiến độ. Chúng tôi chỉ lo khi nước trên sông chảy xiết hơn, cường suất dòng chảy gia tăng thì  các thợ lặn sẽ gặp khó khăn khi trải vải.  Điều đó sẽ ảnh hưởng lớn đến khối lượng cát tạo nền trên đoạn chưa trải vải dằn rọ đá. Công trình được đầu tư giai đoạn I trên 114 tỉ đồng.
Hiện nay, cứ một ngày một đêm lũ dâng cao 1 tấc nước, làm gì để tránh tổn thất trong cư dân?
Hiện nay khoảng 50ha trên tổng số 9.253ha ruộng lúa  bị tổn thất do gặt ép chạy lũ. Đây là khu vực ngoài đê bao, lại thuộc vùng giáp biên nên không có cách nào khác. Chúng tôi chỉ lo ngại trong những ngày tới, khi các cống đã đóng kín, nếu mưa nhiều hơn thì công việc chống úng phải ráo riết mới có thể bảo vệ lúa. Hiện nay, chúng tôi có 9 máy bơm dầu, 2 trạm bơm điện và huy động các máy bơm trong hệ thống các tổ hợp tác đường nước cùng tiêu úng khi cần thiết.  Đáng lo hơn cả vẫn là chỗ ở cho dân vùng ngập sâu. Nếu hoàn thành 8 cụm tuyến dân cư, bố trí 2.000 hộ vào những khu vực này thì vẫn còn 500 hộ chưa có chỗ trú ngụ trong mùa lũ. Do đó, công việc thúc bách là phải tổ chức lực lượng để kịp thời hỗ trợ nhau trước mọi tình huống.

Cồn Mỹ Phước (Kế Sách - Sóc Trăng):
Cao Long
Đề cập đến lĩnh vực "Du lịch xanh" ở Sóc Trăng thì cồn Mỹ Phước (xã Nhơn Mỹ, huyện Kế Sách) là điểm thu hút khá đông du khách trong và ngoài tỉnh bởi thể hiện đậm đặc thù vùng cây trái chuyên canh trên đất cù lao dọc sông Hậu. Tết Đoan Ngọ năm nay, dù trời mưa đến gần xế trưa, vậy mà vẫn có trên 10.000 lượt người đổ về đây dạo chơi trong các vườn nhãn xum xuê trĩu quả. Chuyện Tết Đoan ngọ ở Mỹ Phước dẫu sao cũng chỉ nhộn nhịp lễ hội trong một ngày, còn lâu dài cho một cù lao Mỹ Phước phát triển thì lại phải từ sự chuẩn bị cho bước chuyển dịch...

Cách đây quãng 5 năm, xứ cồn này vốn nổi tiếng với cây Sapôchê, cũng có vườn trồng tỉa thêm cam, quýt. Thu nhập chính của người xứ cồn chủ yếu dựa vào canh tác vườn cây đặc sản. Nhưng vài năm gần đây, Sapôchê rớt giá, cả miệt cồn đổ vào trồng nhãn da bò. Vụ mùa bội thu nhất của người trồng nhãn xứ cồn là những năm 1999 - 2002, giá nhãn có lúc lên tới 21.500đ/kg, càng thúc đẩy người dân hạ các loại cây trái khác để trồng nhãn. Nhưng năm nay nhãn da bò rớt giá thê thảm. Giá tại vườn, trái đạt tiêu chuẩn đóng rổ xuất đi chỉ còn 2.000đ/kg. Còn trái nhỏ hơn chỉ còn từ 1.400-1500đ/kg. Nhà vườn lại đối mặt với nguy cơ mới.
Anh Ung Kim Trí-nhà có gần 1ha vườn nhãn thu hoạch năm thứ 3, ngồi chiết tính. Một công nhãn mỗi mùa vụ bón 4 lần phân, mỗi lần 500.000 đồng, cộng với các loại thuốc phòng trị bệnh, thuốc dưỡng trái và công chăm sóc, phun xịt...Vị chi mỗi công nhãn mất đứt 2,5 triệu đồng. Năng suất trung bình trên dưới 1,2 tấn/công kể như nhà vườn trắng tay.
Thị trường trong nước đã vậy, nhưng thị trường xuất khẩu cho cây nhãn 2 năm nay coi như bế tắc. Mọi năm ở vùng cồn trên sông Hậu, giờ này ghe thương hồ mua nhãn sấy khô xuất qua Trung Quốc tới lui nhộn nhịp. Mùa này lặng hâm. Đã có những dự báo: "Rồi nhãn da bò ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng sẽ giống như  tình trạng của vải thiều Lục Ngạn". Dự báo này dựa trên cơ sở "công nghệ chế biến và bảo quản trái cây" của Việt Nam hiện nay còn hết sức lạc hậu. Chủ yếu là xuất thô sản phẩm. Và sau cây nhãn da bò thì sẽ tới cây, trái gì? Nhìn những gốc sapôchê lão đã được đốn làm than hầm ai cũng xót xa, lắc đầu chán ngán.

Các nhà vườn Sóc Trăng, đặc biệt là ở khu vực cù lao trên sông Hậu hiện đã rất ngán ngẩm với chuyện chuyển đổi giống cây nên đã tìm cách chuyển sang hình thức tạo thu nhập qua mô hình vườn sinh thái hòng thu hút du khách. Điểm đầu tiên ở cồn Mỹ Phước là điểm của ông Tư Việt và một người em là Phan Văn Chiến. Chỉ với 4,5 ha vườn nhãn, nhưng gia đình đã cải tạo khu vườn, dành chỗ nghỉ ngơi cho du khách đến tham quan. Một khu nhà mát kinh doanh thức ăn đặc sản miệt vườn cũng được thiết lập khá khang trang. Chính vậy mà trong dịp Tết Đoan Ngọ vừa qua, nơi đây là một trong những điểm thu hút được một lượng lớn du khách đến tham quan và ăn uống, nghỉ ngơi. Công ty Du lịch Sóc Trăng đã liên kết đầu tư vào điểm này trong năm qua 56 triệu đồng để sửa sang lại bến bãi, mở rộng khu sinh hoạt vườn... nhưng cũng mới chỉ có một điểm như vậy trên toàn tuyến cù lao...
Cũng trên cồn Mỹ Phước (xã Nhơn Mỹ - Kế Sách), đến tháng 6.2002 số lượng đàn ong ở đây đã được nhân lên 440 bầy ở khu vực vườn cây ăn trái cồn Mỹ Phước và cù lao Phong Nẫm. Tổng sản lượng đã thu hoạch đạt trên 8.300kg với giá bình quân là 15.000đ/kg. Trung bình vốn đầu tư ban đầu cho một  đàn ong mật từ 200 - 220.000 đồng, mỗi năm thu được khoảng 4 triệu đồng mỗi bầy. Thu nhập quả  là hấp dẫn. Cư dân bắt đầu nghĩ đến việc gắn hoạt động nuôi ong, lấy mật với nền du lịch sinh thái, nhưng sự khởi đầu này chỉ dừng lại ở việc đầu tư riêng lẻ.
Theo ông Nguyễn Kim Trọng, Phó Giám đốc Công ty Du lịch Sóc Trăng thì: "Công ty chỉ xây dựng mô hình để cư dân tự bỏ vốn đầu tư lập các điểm du lịch sinh thái tương tự". Trong tương lai, công ty sẽ tổ chức các tour du lịch sinh thái cuối tuần đi về trong ngày phục vụ du khách trong tỉnh và ngoài tỉnh.
Hiện tại với cơ sở hạ tầng, đặc biệt là tuyến đê bờ bao đã được nâng cấp với mặt đê rộng trên 5 m, có thể nói hạ tầng giao thông cho các tour du lịch sinh thái ở đây đã khá thuận lợi cho việc đi lại tới lui du khảo bằng xe đạp, hoặc tìm một khu vườn nào đó có võng cho thuê để nghỉ lưng giữa trưa trong vươn cây trái trĩu quả mát rượi chẳng thú lắm sao? Vậy mà ở cù lao Mỹ Phước, loại hình sinh thái hấp dẫn ấy tìm đỏ mắt. 
Có thể khẳng định rằng, ngoài điểm tham quan được Công ty Du lịch đầu tư và hợp tác quy mô, tất cả điểm còn lại đều mang tính nghiệp dư. Từ việc thiết kế vườn, tổ chức đón khách đến bày bán sản phẩm theo kiểu "có chi dùng nấy". Đi gần nửa ngày ở cồn Mỹ Phước, hầu như không tìm được một chỗ nghỉ chân có phong cảnh đẹp, có một mái nhà mát kiểu Sthala. Các hàng quán bày bán ở các ngã tư vườn mang nặng vẻ "nhếch nhác" của một chợ quê thiếu quy củ. Người dân ở Mỹ Phước có một nhận định chung nhất: "Xứ cồn này cả năm chỉ có một ngày". Đó là ngày nhóm phiên chợ phục vụ Tết Đoan Ngọ. Và nếu chỉ có vậy thì quả là đơn điệu và nhàm chán.
Thực tế sinh động ở Mỹ Phước và tiềm năng giàu có trên đất cù lao này cho thấy, cuộc chuyển dịch nơi đây không chỉ dừng lại ở cây trồng, vật nuôi mà còn có cả đa dạng hoá sản phẩm du lịch miệt vườn. Đến Mỹ Phước, ngoài việc mua bán, thưởng thức đặc sản nhãn, chôm chôm, măng cụt, cam, bưởi,... khách còn được hiểu thêm về nghề nuôi ong lấy mật, tiếp cận với công việc sản xuất, sinh hoạt thường ngày của cư miệt vườn... Đó phải chăng là hướng đi tối ưu nhất để Mỹ Phước có thể thoát khỏi cái vòng lẩn quẩn trồng - chặt theo nhịp trồi sụt của một thị trường cây trái đầy bất trắc?

Tăng thu nhập cho nông dân

Mỗi năm VN gia tăng thêm 1 triệu tấn lúa nhưng thu nhập không gia tăng đáng kể?
Năm 1999, cả nước đạt sản lượng lúa 31,4 triệu tấn, ĐBSCL chiếm 51,85%. Sản lượng  tăng nhanh trong giai đoạn 85-95, nhưng từ năm 2000, bắt đầu giảm sút (4,9%). Đáng chú ý là hiện nay diện tích trồng lúa tiếp tục giảm nhanh khi 300.000ha trồng lúa chuyển sang mục đích khác.  Cái chính là năng suất lúa của ta chỉ ở mức 3,4-3,5 tấn/ha, bằng 70% so với Indonesia (5 tấn/ha), thua xa Trung Quốc (6,4 tấn/ ha). Tuy chưa phát triển ở quy mô rộng kết quả nghiên cứu đa dạng nguồn thu nhập của nông dân, nhưng chúng tôi đã nhận ra điều đó.
Làm gì để góp phần cải thiện tình hình?
Chúng tôi cũng đã đưa ra quy trình thâm canh tổng hợp (8 bước) để giảm giá  thành: Sử dụng bảng so màu lá lúa để bón phân đạm hợp lý (tiết kiệm 30-40kg đạm/ha), áp dụng máy gieo sạ theo hàng tiết kiệm được  50% lúa giống, giảm thiệt hại sau thu hoạch (máy sấy lúa, dùng trấu làm chất đốt và cải tiến hệ thống quạt đã thành công ở Sóc Trăng, Cần Thơ và một số tỉnh ĐBSCL) đáp ứng xấp xỉ  20% nhu cầu ở Cần Thơ và Sóc Trăng. Mô hình cơ cấu cây trồng 2 lúa + 1 đậu nành, hoặc xen canh giữa bắp lai và đậu nành là tiến bộ kỹ thuật. Nói về  đa dạng sinh học, hiện nay ta lệch rất dữ, dễ thấy nhất là cơ cấu cây màu thấp, giống không đa dạng. Dân số tăng nhanh trong khi đất thu hẹp lại do tốc độ đô thị hoá và nhiều vấn đề khác. Riêng nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp, nếu tính để có 1 kg lúa phải tốn 5.000 lít nước để trồng lúa cũng là vấn đề lớn. Lúa vụ ba không chỉ rơi vào tình trạng thiếu nước tưới trong mùa khô năm nay. Do đó, phải tìm những loại cây khác, thích hợp trong bước chuyển dịch.
Gia Khiêm thực hiện

Lao động số 190 Ngày 22.07.2002
Lên mạng lúc 10:18:55 ngày 22.07.2002
PGS.TS Bùi Chí Bửu, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL