Cảnh báo về an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP):
Đừng để chết vì... ăn

Trường Nhân
Ngộ độc thực phẩm (NĐTP) bây giờ không chỉ xoay quanh chuyện ăn phở sợ phoọc-môn hay uống si rô sợ đường tinh,... mà còn có cả ngộ độc do ăn mắm tôm, ăn tiệc cưới,... Thậm chí, nó len lỏi vào tận những bữa cơm bình thường trong các gia đình. Điều này không chỉ làm đau đầu ngành y tế và các ban, ngành có liên quan mà còn gây tâm lý bất an trong đại bộ phận người tiêu dùng...

Ngộ độc trong nhà, ngoài phố
Mới sang ngày thứ hai của năm con ngựa (02.01.2002), 8 người dân ở ấp 3, xã Thạnh Hoà (Phụng Hiệp - Cần Thơ) đã bị NĐ cùng lúc do ăn phải mắm tôm bị nhiễm VSV, mở màn cho một chuỗi các ca NĐTP của mấy tháng đầu năm 2002 này. Gần đây nhất là trường hợp 7 người trong một gia đình ở ấp Mỹ Phước, xã Mỹ Khánh bị NĐ trong bữa cơm gia đình vào ngày 01.7.2002 và 1 trường hợp nữa cũng bị NĐ trong bữa ăn gia đình do thức ăn bị nhiễm hoá chất ở TX Vị Thanh làm 5 người phải đi cấp cứu. Ngay cả món ăn được xem là ít khả năng gây NĐ nhất giờ cũng không ngoại lệ khi 3 giáo viên của Truờng Tiểu học Bình Thuỷ I (TPCT) xuất hiện các triệu chứng của người bị NĐTP sau khi ăn cơm sườn ở căn tin của trường. Thậm chí ngay cả việc đi ăn tiệc bây giờ cũng... "hồi hộp" bởi đã có 7 người phải một phen hú vía do bị "trúng độc" khi đang dự tiệc cưới ở thị trấn Thạnh An (Thốt Nốt). Rất may là ngoài các triệu chứng ỏi mửa, hôn mê,... chưa có trường hợp đáng tiếc nào xảy ra trong các ca NĐ này.
Trong nhà đã vậy, ngoài phố còn "kinh hoàng" hơn, bởi qua kiểm tra 2.059 cơ sở sản xuất thực phẩm (có đăng ký kinh doanh) và 100 bếp ăn tập thể (phục vụ từ 30 người ăn trở lên), cơ quan y tế đã phát hiện 304 cơ sở và 17 bếp ăn không đạt tiêu chuẩn về VSATTP. Điều này có nghĩa là nguy cơ NĐTP vẫn còn rình rập. Đó là chưa kể số cơ sở kinh doanh ăn uống "ngoài luồng" thì vấn đề này còn đáng ngại hơn nhiều.
Theo báo cáo của Trung tâm Y tế dự phòng Cần Thơ, trong năm 2000 có 6 vụ NĐTP xảy ra trên địa bàn tỉnh với 181 người mắc; năm 2001 cũng đã xảy ra 6 vụ, gây NĐ cho 93 người. Riêng 6 tháng đầu năm  2002 đã có 6 ca gây NĐ 34 người, ngoài ra còn có 29 ca NĐ nhỏ lẻ (1-2 người), nếu gộp chung lại thì cũng đã có hơn 60 người bị NĐTP, đó là chưa kể số trường hợp NĐ mà trung tâm chưa thống kê được.

Một chợ sạch - tại sao không?
Nguyên nhân chính dẫn đến các vụ NĐTP hầu như không lạ với nhiều người, vẫn xoay quanh việc thức ăn thiếu vệ sinh, nhiễm vi sinh vật, nhiễm hoá chất hay dư lượng thuốc BVTV,... thế nhưng vẫn có người mắc. Khi mua thức ăn, liệu có mấy người nội trợ biết được rằng cái màu vàng rất bắt mắt ở các loại gà, vịt có xuất xứ từ các loại vàng sắt, bột sắt, hay màu đỏ của thịt quay có nguồn gốc từ... ôxit-crôm. Đó là chưa kể các loại rau cải, thịt, cá,... được bày bán lộn xộn ngay trên cái nền lầy lội bùn đất trộn lẫn với... không biết bao nhiêu thứ thì việc nhiễm khuẩn, nhiễm độc là điều khó tránh khỏi. Ngay cả Trung tâm Thương mại Cái Khế được đầu tư xây dựng khang trang đến thế, nhưng khi ra phía sau nhà lồng 3 - nơi tập trung các hộ kinh doanh thực phẩm tươi sống - thì cái cảnh tượng trên vẫn hiển hiện trước mắt.
Chị Trang (xã An Bình - TPCT) cho biết: "Rau, thịt tươi mua từ chợ về phải ngâm nước muối 2, 3 lần rồi mới dám chế biến. Hôm nào bận quá, nhờ ông xã làm thức ăn giùm thì vừa ăn vừa... hồi hộp". Còn anh Thanh ở phường An Hoà (TPCT) thì vừa tưới rau, vừa giải thích: "Đi làm về mệt lắm nhưng cũng ráng giữ mấy luống rau để còn có cái mà ăn. Ăn rau chợ bây giờ... ớn lắm!". Tất nhiên, không thể coi đây là giải pháp an toàn thực phẩm trong cái thời đại công nghiệp này, nhưng nó cũng cho thấy tâm lý bất tín nhiệm về mức độ an toàn của các loại thực phẩm trong tầng lớp người tiêu dùng.

Mặc dù Cần Thơ đã có một vài nơi thí điểm trồng rau sạch áp dụng đầy đủ các biện pháp IPM. Tuy nhiên, hình như cả tỉnh chưa có được một chợ (dù nhỏ) chuyên kinh doanh các loại thực phẩm "sạch" kiểu này. Ơ chợ, dù rau sạch vẫn phải bán lẫn với rau thường, làm cho người mua không biết đâu mà chọn lựa. Trong khi đó, người sản xuất thì không mặn mà bởi chi phí đầu tư lớn hơn nhiều lần so với cách trồng thông thường mà giá cả lại như nhau. Một chị đang mua thịt ở chợ An Hoà thì nói: "Mua thịt chợ sáng cho chắc ăn. Buổi chiều thịt bị ôi, có khi người ta còn ướp hàn the để giữ cho tươi nữa...". Nhớ ngày trước, các loại thịt đều được kiểm tra và đóng dấu kiểm dịch trước khi đưa lên sạp. Bây giờ vẫn có thể tìm thấy những con dấu kia, nhưng nó lại nằm lẫn lộn trên sạp với các loại thịt chưa qua kiểm dịch. Điều này có nghĩa là nguy cơ NĐ vẫn còn rình rập.

Công bằng mà nói, ngành y tế Cần Thơ đã có rất nhiều cố gắng trong việc bảo vệ ATVSTP. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở mức độ tuyên truyền hoặc kiểm tra tập trung vào các dịp lễ, tết là chưa đủ bởi NĐTP có thể diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi. Một chợ thực phẩm "sạch" hay ít ra là dành một góc chợ mà ở đó các loại rau quả, thịt, cá,... đều phải qua một qui trình kiểm soát gắt gao trước khi đến tay người tiêu dùng rất cần thiết cho một sự an toàn. Tất nhiên giá cả ở đây có thể cao hơn so với bên ngoài, nhưng là nơi để người tiêu dùng chọn lựa giữa sự an toàn và túi tiền của mình. Tại sao lại không khi vấn đề này đang là mối lo của rất nhiều người. Sẽ rất vô lý nếu chúng ta thiếu quan tâm tới ATVSTP khi chính nó tác động trực tiếp đến sức khoẻ, thậm chí quyết định đến tuổi thọ của con người!